Na een eerste herseninfarct, negen maanden geleden, ging de Nijmeegse kerkhistoricus Peter Nissen al vrij snel weer aan het werk. Hij schreef een boek over zijn revalidatie – dat nu verschijnt – en hij hield zijn bekende Facebookrubriek Van de schoonheid en de troost weer bij.

Maar begin februari ging het andermaal mis. Na een tweede herseninfarct was er geen contact meer mogelijk met Nissen, lieten zijn naasten weten. Hij overleed zaterdag, op 68-jarige leeftijd.

Levenslang engagement

Peter Nissen (Swalmen, 1957) was kerkhistoricus, hoogleraar oecumenica, Vaticaankenner en voormalig lid van het Theologisch Elftal van Trouw. Ontelbare keren fungeerde hij als vraagbaak voor artikelen in deze krant, en in andere media, over religieuze kwesties.

Die duiding kon Nissen geven vanuit zijn levenslange engagement met het christelijke geloof. Na het gymnasium volgt hij even de priesteropleiding aan het grootseminarie Rolduc in Kerkrade. Daarna proeft hij kortstondig van het leven als monnik in Vaals, maar ook dat blijkt niet zijn roeping.

Aan de Katholieke Universiteit van Nijmegen krijgt Nissen wel de smaak te pakken. Hij studeert er kerkgeschiedenis en theologie. In 1988 promoveert hij in Amsterdam op een proefschrift over de reacties van katholieke theologen op de Doperse beweging in de Nederlanden, in de periode 1530–1650.

Kritische katholiek

Nissen gaat lesgeven, eerst in Heerlen en daarna in Den Bosch. De leerstoelen die hij vervolgens als hoogleraar bekleedt, laten zijn brede interesse zien. Hij houdt zich bezig met, onder andere, kerkgeschiedenis (in Nijmegen), cultuurgeschiedenis van het christendom (Tilburg) en oecumenica (Nijmegen).

Ondertussen laat Nissen zich in de media zien als een kritische katholiek; hij windt er doorgaans geen doekjes om. Zo is hij het niet eens met de manier waarop de kerk het misbruikschandaal aanpakt, en hij noemt paus Benedictus (in functie van 2005 tot 2013) een ‘reactionair’.

Quote van Peter Nissen .
‘Ik veranderde sneller dan mijn kerk, of beter: in een andere richting’
Peter Nissen

Uit ongenoegen over het instituut van de kerk, dat voor hem te weinig veranderingsgezind was, richt de blik van Nissen zich naar buiten.

“Ik veranderde sneller dan mijn kerk, of beter: in een andere richting”, zei Nissen daarover. “Van het open en ontspannen katholicisme van mijn jeugd is niet veel meer over. Regelzucht en hang naar rechtzinnigheid kregen de overhand.” Bij de benoeming van de conservatieve Wim Eijk tot aartsbisschop uit hij felle kritiek.

Met pijn in het hart

Bij de remonstranten – liberale protestanten – vindt hij een vrijzinnigheid die hij in de katholieke kerk mist. In 2010 maakt Nissen de overstap naar de Remonstrantse kerk, waar hij zelfs predikant wordt. ‘Met pijn in het hart’, dat wel, want hij wilde zijn katholieke wortels niet afsnijden.

Nissen bleef, zoals hij het zelf verwoordde, ‘katholiek tot in zijn genen’. “Ik zie mezelf als bruggenbouwer voor de vernieuwingsgezinde oecumene”, zei Nissen, die zijn werk als vrijwilliger bij een katholieke parochie aanhield.

Bron Foto Koen Verheijden

Zo verloor Nissen nooit de binding met de katholieke kerk, waar hij weer zou terugkeren. Uit heimwee. Eind 2021 kondigt hij zijn terugkeer aan, als er onder een nieuwe paus al een tijdje een andere, progressievere wind door het Vaticaan waait. “Benedictus heeft me de kerk uitgejaagd, Franciscus heeft me teruggehaald”, zei Nissen.

In 2021 gaat Nissen met vervroegd emeritaat. Hij blijft een gedreven schrijver en duider.

In vrede gaan slapen

Tijdens de coronapandemie was Nissen begonnen met de Facebookrubriek Van de schoonheid en de troost. Duizend dagen op rij deelde hij zijn overdenkingen over religie, over boeken, over heiligen, gedichten, van alles. Daarna blijft hij de rubriek niet dagelijks, maar nog wel geregeld schrijven.

Op 2 februari van dit jaar plaatste Nissen zijn laatste Facebook-update, editie 1842. Die ging over het feest van de Opdracht van Jezus in de Tempel, en de berustende woorden van Simeon.

‘Nu ik erover nadenk, past het gezang, als het niet op Simeon, maar op Jezus wordt betrokken, toch ook goed bij de afsluiting van de dag’, schreef Nissen. ‘Wij mogen gerust gaan slapen, want wij zijn bevrijd, wij zijn losgemaakt van wat ons geketend hield. En daarom mogen wij in vrede gaan slapen.’

Peter Nissen wordt zaterdag 14 februari begraven in Nijmegen.

Help ons door uw ervaring te delen: