Misschien heeft papa mama helemaal niet vermoord. Misschien zijn ze wel samen in een ‘liefdevolle omhelzing’ gestorven. Dit is precies wat een 5-jarig weeskind maandenlang is wijsgemaakt door professionals van de jeugdbescherming. De kinderrechter is verbijsterd en grijpt in. De jongen wordt nu bij de instantie weggehaald.

Het gaat om een inktzwart drama dat zich in 2024 afspeelde. Het Openbaar Ministerie heeft uitvoerig onderzoek gedaan en weet het zeker: de vader heeft de moeder van hun kind om het leven gebracht en daarna zichzelf. In één klap is hun zoontje beide ouders kwijtgeraakt.

Normaal gesproken is dat het moment waarop Jeugdbescherming Noord zo’n kind in bescherming neemt. Jeugdbescherming Noord is een door de overheid Gecertificeerde Instelling (GI) voor jeugdbeschermingstaken. Maar in plaats van duidelijkheid te bieden, werd door de GI een mistgordijn opgetrokken.

De jeugdbeschermers besloten de conclusie van het OM doodleuk naast zich neer te leggen. De dader is dood, er komt geen strafzaak, dus er zijn vast nog wel ‘meerdere scenario’s’ mogelijk.

Die scenario’s kwamen terecht in het hoofdje van de kleuter. Om het trauma ‘bespreekbaar’ te maken, knutselde de GI een zogeheten Words & Pictures-boekje in elkaar. Een standaardmethode in de zorg, bedoeld om duidelijkheid te scheppen.

Maar hier gebeurde het tegenovergestelde. In het boekje stonden drie versies van het verhaal, waaronder de versie waar de familie van vaderskant stug aan vasthield: die van de ‘liefdevolle omhelzing’.

De rechter noemt die keuze ‘onbegrijpelijk’. Zo’n boekje is niet alleen verwarrend, het is ronduit gevaarlijk voor de psychische gezondheid van het kind. ‘Het werken met verschillende verhalen is schadelijk voor een kind’, oordeelt een kinderpsychiater, zo valt te lezen in het vonnis dat afgelopen week is gepubliceerd. Om te kunnen rouwen, moet het jochie weten waar hij aan toe is. Die kans is hem ontnomen.

Het heeft er alle schijn van dat de jeugdbescherming krampachtig de lieve vrede probeerde te bewaren. Aan de ene kant de familie van de moeder (die spreekt van moord), aan de andere kant de familie van de vader (die vasthoudt aan het sprookje). In die spagaat is het belang van het kind gesneuveld.

De oma van moederszijde trok al maanden geleden aan de bel. Ze wees op de ‘intieme terreur’ die aan de moord voorafging en smeekte om de waarheid. Hierop werd ze weggezet als partijdig. Ze moest zich maar schikken, vond de GI. Haar contact met haar kleinzoon werd zelfs teruggeschroefd naar één logeernachtje per vier weken.

De rechter oordeelt nu vernietigend. De GI heeft gefaald en verzuimd de regie te pakken. Ze hielden een mythe in stand, in plaats van te zeggen: dit is er gebeurd, punt.

De plek waar de jongen nu woont, is volgens de rechter minstens zo schrijnend. Hij is na de moord ondergebracht bij een pleeggezin: de familie die naast het huis woont waar zijn vader zijn moeder heeft omgebracht. De jongen kijkt dus iedere dag uit op die woning. Hij heeft daar nu nog geen last van, maar de Raad voor de Kinderbescherming houdt zijn hart vast voor de toekomst.

Want, zo vreest de Raad, kunnen deze buren wel het eerlijke verhaal vertellen? Of krijgt de jongen ‘tussen de regels door een andere boodschap’ mee? Wat als het kind straks 10 jaar is, en beseft dat hij is opgegroeid in de schaduw van de moordplek, terwijl hem verteld is dat zijn ouders knuffelend stierven?

De rechter deelt die zorgen. Over de lange termijn lijkt niemand echt goed te hebben nagedacht.

De lijst met andere fouten is pijnlijk lang. Zo bestaat er een ‘handelingsprotocol na partnerdoding’, maar dat werd simpelweg niet gevolgd. Het excuus van de voogd is dat de dader niet meer leeft, dus het is geen standaardzaak.

‘Volstrekt ontoereikend en onbegrijpelijk’, oordeelt de rechter nu over dat verweer. Daarbovenop is er anderhalf jaar lang geen specialistische traumahulp ingezet. Pas in oktober 2025, rijkelijk laat, begon de therapie voor de jongen. Alles voor ‘het bewaren van de rust’.

De houding van de Jeugdbescherming in de rechtszaal deed uiteindelijk de deur dicht. De jeugdzorgwerker stelde dat het ‘een utopie’ is dat er ooit één eenduidige visie over het verhaal van het kind zal zijn. Met andere woorden: we geven het op.

Dat pikt de rechter niet. Het belang van het kind vraagt om waarheid, hoe hard die ook is. De voogdij van Jeugdbescherming Noord wordt daarom beëindigd. De Raad voor de Kinderbescherming moet nu met spoed op zoek naar een voogd die wél bereid is het eerlijke verhaal te vertellen.

Hoe triest ook: het incident met de 5-jarige jongen staat niet op zichzelf. De Inspectie Gezondheidszorg en Jeugd (IGJ) en de Inspectie Justitie en Veiligheid (IJV) constateerden in juli vorig jaar dat jongeren bij Jeugdbescherming Noord niet de juiste bescherming en begeleiding krijgen.

Daarop kwam de instelling onder verscherpt toezicht te staan. Vanwege het kritische rapport is de volledige raad van toezicht van Jeugdbescherming Noord en Veilig Thuis Groningen opgestapt. De jeugdbescherming kampt met een tekort aan medewerkers en met veel verloop en verzuim. Jongeren hebben geen vaste begeleider en dat maakt het contact lastig.