Het nieuwe kabinet heeft grote bezuinigingen op de zorg aangekondigd, oplopend tot miljoenen per jaar in de gehandicaptenzorg. Dat raakt hard, weten medewerkers: “We zijn al terug gegaan van vier naar twee begeleiders op een groep. Minder kan echt niet.”

Marijn staat wapperend met zijn handen voor de tv. Hij kijkt naar een film over vertrekkende en arriverende treinen. Het geluid staat uit. Marijn is 21 jaar en hij kan niet praten. “Marijn wordt enthousiast van treinen”, zegt een van zijn begeleiders, Marije Boone. “Maar ook onrustig. Hij uit dat door veel bewegingen en het maken van geluiden.”

Meervoudig verstandelijk gehandicapt

Medebewoner Adrie is 61 jaar en sinds een jaar zit hij in een rolstoel. Adrie vindt die beelden van de treinen heel fijn. Hij wordt er juist rustig van. Marijn en Adrie zijn allebei meervoudig verstandelijk gehandicapt. Ze hebben een mentale leeftijd van tussen de 0 en 3 jaar.

Ze wonen allebei in een woongroep van zorgaanbieder Ipse de Bruggen in Zuid-Holland. In Nederland zijn zo’n 200.000 mensen met een meervoudige handicap die complexe zorg nodig hebben.

‘Minder begeleiding kan echt niet’

De door het nieuwe kabinet aangekondigde bezuinigingen op de langdurige zorg treft de gehandicaptenzorg hard, waarschuwt voorzitter Angélique Koevoets.van de Raad van Bestuur van zorginstelling Ipse de Bruggen

Deze mensen kun je niet alleen laten, vergelijk het met de zorg voor een baby of een peuter.

directeur Angélique Koevoets van zorginstelling Ipse de Bruggen

“We werken hier al met twee begeleiders op een groep van acht mensen die zorg nodig hebben. Minder kan echt niet. Deze mensen kun je niet alleen laten. Zij hebben levenslang en levensbreed zorg nodig, zo noemen wij dat. Vergelijk het met de zorg voor een baby of een peuter”, zegt Koevoets. Zij hebben hulp nodig bij alle dagelijkse activiteiten zoals, eten, naar de wc gaan, wassen en verzorging.

Communiceren zonder woorden

“Wil je Hazes zien of Muis?”, vraagt begeleider Marije Boone aan Yvonne, een kleine vrouw van middelbare leeftijd die voor een iPad zit. Hoe communiceer je met mensen die niet kunnen praten?

“We geven Yvonne altijd twee keuzes”, legt Boone uit. “Ze kan mij een glimlach geven of een kleine aanraking. Soms stijgt bij Yvonne de spanning en dan kan ze zichzelf pijn gaan doen. Dat gedrag proberen wij altijd voor te zijn.”

Relatie begeleider en cliënt

“Onze begeleiders zijn de oren en ogen van onze cliënten (de mensen die zorg nodig hebben, red.). De begeleiders zien bij hele kleine gedragsveranderingen wat er aan de hand is. Wat er in hen omgaat”, zegt Koevoets.

“Daar heb je echt een relatie voor nodig met de cliënt. En dat los je niet op met digitale middelen.”

Coalitieakkoord

Voorzitter van de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland en voormalig D66-Kamerlid Boris van der Ham reageert op de aangekondigde bezuinigingen. “In de hoofdtekst van het akkoord staan mooie woorden over de positie van mensen met een beperking en de zorg die zij ontvangen, maar de maatregelen in de financiële bijlage staan hier haaks op.”

“We hadden gehoopt dat de eerder geplande pijnlijke bezuinigingen op de gehandicaptenzorg geschrapt of verlaagd zouden worden, maar er komen juist forse nieuwe bezuinigingen bij”, gaat hij verder.

Minder geld besteed

“We hebben de laatste jaren noodzakelijke investeringen uitgesteld en onze gebouwen zijn achteruitgegaan”, vervolgt voorzitter van de Raad van Bestuur van de zorgorganisatie Koevoets.

Ik vraag me af of politici dat wel zien, of zij wel weten en begrijpen wat deze zorg inhoudt.

directeur Angélique Koevoets van zorginstelling Ipse de Bruggen

“We zijn al terug gegaan van vier naar twee begeleiders op een groep”, zegt ze, dat is al veel zwaarder. “Ik vraag me af of politici dat wel zien, of zij wel weten en begrijpen wat deze zorg inhoudt. Deze mensen zie je niet. Wij moeten hen een stem geven.”

Continu zorg en aandacht nodig

Begeleider Demi van Kuijk voert een boterham aan Marijn. “Marijn heeft altijd honger maar hij kan niet zelfstandig eten. Hij propt dan alles in zijn mond en dat kan gevaarlijk zijn.” Marijn loopt even later rond met armen vol speelgoed, ineens gooit hij alles keihard op de grond. Vervolgens verzamelt hij zorgvuldig alle speeltjes, hij laat er niet één liggen.

“Iedereen heeft hier zijn eigen speelgoed”, zegt Van Kuijk. Marijn zou wel samen willen spelen met een andere bewoner maar dat kan hij niet. “Hij pakt alles van anderen af.” Ook bij Jasper, die zwaar epileptisch is en op een waterbed zit. “Jasper kan zichzelf niet verweren, dat is dan echt heel zielig als Marijn zijn speelgoed komt pikken.”

‘Technologie geen oplossing’

“De bezuinigingen in de gehandicaptenzorg kunnen de komende jaren oplopen tot een half miljard. Er wordt vanuit de politiek gedacht dat met technologie de kosten omlaag kunnen”, zegt Van der Ham.

Ik ga ervan uit dat het een vergissing is en dat de bezuinigingen alsnog worden ingetrokken.

Boris van der Ham, voorzitter van de Vereniging Gehandicaptenzorg Nederland en oud-Kamerlid (D66)

Maar, zegt hij, dat is een aanname, die technologie is er nog helemaal niet, die moet nog ontwikkeld worden. “Bovendien gaat het bij deze groep cliënten het om nabijheid en aandacht. Deze bezuinigingen zullen leiden tot grotere groepen met zorgbehoevenden. En dat kan weer leiden tot problematisch gedrag bij cliënten en meer uitval van zorgpersoneel. Van der Ham: “Maar ik ga ervan uit dat het een vergissing is en dat de bezuinigingen alsnog worden ingetrokken.”

‘Personeel niet vervangbaar’

Ineens geeft Adrie een brul vanuit zijn rolstoel. Begeleider Marije Boone snelt naar hem toe. “Wat is er Adrie, oh je zit klem. Of is er nog iets?” Adrie rijdt naar een kastje. De begeleider geeft hem een tijdschrift. “Ja, dat is het, je wil nog wat lezen.”

“Ik denk dat techniek ons kwetsbaar maakt”, zegt Boone. “Wij kunnen niet vervangen worden. Het gaat om hele kleine signalen, om mimiek, onrustig gedrag, een lach of een traan. Zo proberen wij de mensen te lezen en ze een stem te geven.”