Almelo de Riet, maandagochtend. Tijdens de spits komt een trein plotseling tot stilstand. Opnieuw wordt Twente opgeschrikt door een aanrijding met een persoon op het spoor. Diep menselijk leed is steevast het gevolg. Toch moet de trein verder. Vijf vragen over wat er achter de schermen gebeurt.

1. Wat gebeurt er direct na een aanrijding?

Zodra een trein iets raakt, of dat nu een voorwerp of een persoon is, drukt de machinist een rode alarmknop in. Vanaf dat moment treedt razendsnel een protocol in werking. Het Operationeel Controle Centrum Rail (OCCR) in Utrecht zet alles in de buurt stil: seinen springen op rood, de stroom gaat van de bovenleiding en treinen op naastgelegen sporen stoppen direct.

Binnen vijf minuten zijn alle hulpdiensten onderweg. Politie, brandweer, ambulances en ‘de gele wagens’: het incidententeam van ProRail. Maandag rond 07.20 uur bij Almelo de Riet is dat niet anders. Het blijkt om een aanrijding met een persoon te gaan, het slachtoffer overleeft de klap niet.

Terwijl de hulpverlening start, zitten duizenden reizigers vast. „Het is een gestructureerde, zorgvuldige operatie”, legt een woordvoerder van ProRail uit. Alles draait om veiligheid: het spoor wordt afgezet, schermen geplaatst, vervangend vervoer geregeld en pas als het politieonderzoek klaar is, kan het herstel van de treindienst beginnen. Maandag duurde het drie uur voordat de treinen weer konden rijden.

 Mis nooit meer het laatste nieuws

Krijg een melding bij belangrijk nieuws over Algemeen.

2. Wat gebeurt er met de machinist en de conducteur?

Voor een machinist is een aanrijding met een persoon de ultieme nachtmerrie: je ziet het gebeuren, je remt, maar je kunt helemaal niets. De machinist wordt dan ook direct uit de dienst gehaald en door een collega of leidinggevende naar huis gebracht.

„De dag erna is er altijd contact”, aldus de woordvoerder van ProRail. „Als blijkt dat het goed gaat, dan gaat de leidinggevende op de eerste rit mee. Als het slechter gaat, schakelen we professionele hulp in.”

Ook de conducteur gaat verplicht naar huis. Beiden kunnen terecht bij ‘NS Vangrail’, een netwerk van collega’s die uit eigen ervaring weten hoe het is om zoiets mee te maken.

3. En de omstanders? Waar kunnen zij terecht?

Een aanrijding gebeurt soms op een zeer drukke plek. Vorige week was het nog raak bij de spoorwergovergang aan de Kuipersdijk in Hengelo. Daar zagen veel mensen, onder wie kinderen, de ‘aanrijding met een persoon’ gebeuren.

Op zulke momenten probeert NS-personeel direct mensen aan te spreken voor eerste hulp bij geestelijke gezondheid. Getuige Suat vertelde vorige week op de Facebookpagina van deze krant hoe groot die impact is: „Ik was behoorlijk in shock en wilde daar meteen weg. Ik twijfelde eerst, maar Slachtofferhulp werd dringend aanbevolen door de politie. Het is heel onwerkelijk. Voor ik in de gaten had wat er gebeurde, was het al voorbij. Iedereen was in shock.”

Slachtofferhulp Nederland neemt vaak binnen enkele uren contact op met getuigen voor gesprekken of verdere nazorg.

4. Waarom wordt er vaak zo geheimzinnig gedaan over deze ongelukken?

Veruit de meeste aanrijdingen met personen op het spoor gaan om suïcide, om zelfmoord. Gemiddeld gebeurt dit in Nederland 190 keer per jaar, dat is bijna om de dag. Ter vergelijking: ongelukken met voertuigen op overwegen zijn veel zeldzamer. Daarbij waren in 2024 twaalf doden te betreuren, een aantal dat trouwens als uitzonderlijk hoog wordt bestempeld.

ProRail en NS delen liever geen details of regiocijfers. De reden? Angst voor het ‘copycat-effect’. Hoe meer aandacht er is voor de locatie en de methode, hoe groter de kans dat anderen op een idee worden gebracht.

In Nederland is nooit echt grootschalig onderzocht wat media-aandacht doet bij suïcide. Buitenlandse studies wijzen erop dat terughoudende, sobere berichtgeving kan helpen om het aantal gevallen te verminderen, al ontbreekt keihard wetenschappelijk bewijs daar ook.

Toch merkt 113 Zelfmoordpreventie dat media-aandacht wél effect kan hebben. Na grote nieuwsberichten over zelfdoding zien ze steevast een piek in het aantal hulpvragen. Volgens de organisatie zijn rust en terughoudendheid dan ook niet alleen ‘netjes’, maar soms letterlijk van levensbelang.

5. Kan ProRail meer doen om dit te voorkomen?

Sinds 2010 werkt ProRail met het programma ‘Suïcidepreventie Spoor’. Met resultaat: het aantal suïcides is sindsdien met ongeveer 30 procent gedaald.

Langs het spoor worden hoge hekwerken en antiloopmatten geplaatst, die het letterlijk lastiger maken om het spoor op te lopen. Op risicolocaties hangen slimme camera’s die automatisch alarm slaan bij afwijkend gedrag.

Ook psychologie speelt een rol. Op sommige perrons wordt geëxperimenteerd met blauw licht, dat volgens onderzoek rustgevend werkt. En op steeds meer plekken hangen ‘Ik luister’-borden met het nummer van hulplijn 113.